Ebru Sanatında Kullanılan Malzemeler

Kitre

Anadolu, İran, Türkistan dağlarında yetişen geven otunun özsuyundan elde edilir. Bitkinin yaz aylarında çizilen dallarından akan süt kurur ve bu haliyle toplanır. Kitreyi hazırlayabilmek için iki gün sertliği olmayan su içinde erimesi için bekletilir ve torbalarda süzülüp tekneye alınır.  Gerekirse su ilave edilerek kıvamı ayarlanır. Günümüzde kitre, su yosunundan elde edilen deniz kadayıfı ve sahlepten de hazırlanmaktadır.

Boya

Geleneksel yöntemde boyalar toprak boya diye adlandırılan doğadaki metal oksitlerden elde edilir. Günümüzde pigment boyalar da kullanılmaktadır. Toprak boyanın kullanılması, içlerinde zararlı hiçbir madde olmamasından ve ebru kağıdında solmadan daha uzun süre kalabilmesinden dolayı daha uygundur.

Fırça

Fırçalar yumuşak ve daha uzun ömürlü olmasından dolayı gül dalı ve at kılı ile hazırlanır. Fırça uzunluğu bilek ile dirsek arasındaki uzunluk kadar olmalıdır.

Tekne

4-6 cm. derinliğinde paslanmaz krom nikel malzemeden hazırlanmış tepsidir. Galvanizli saç, alimunyum veya cam tepsilerde kullanılabilir.

Su

Sertliği olmayan su yada damıtılmış su kullanılması ebruda en ideal olanıdır.

Kağıt

El ile yapılan emici özelliği fazla olan asitsiz kağıt kullanılması en iyi sonucu verir.

Öd

Ebru yapımında kullanılan en önemli malzemedir. Ebrunun püf noktasıdır. Öd, boyaların su üzerinde  açılmasını, kağıda daha rahat yapışmasını ve akmamasını sağlar. Birden fazla renk kullanılacak ise atma sırası yapılır ve bu sıraya göre her kavanoza farklı miktarda öd konulur. Sıralamanın yapılması ve farklı miktarda öd kullanılması boyaların birbirini sıkıştırmaması ve rahat açılması açısından çok önemlidir.

Diğer malzemeler Deste seng, spatula, biz, pipet, boya kapları, kurutma tezgahı, tarak


Ebru Çeşitleri

BATTAL EBRU
Boyaların, fırça yardımıyla kitreli su üzerine serpilmesiyle oluşturulan mermer desenli ebru çeşididir. Yapımı en zor ebrudur. Kumlu ebru dışında bütün ebruların yapımında ilk işlem battal ebrudur. Ebru sanatçısının ustalığı daha çok yaptığı battal ebrulardan belli olur. Battal ebruda suyun kıvamı ve boyaların öd ayarı çok önemlidir.  Boyalar bir sıralamaya konularak öd ayarları yapılır. Doğru ayar yapılamazsa boyalar birbirine karışır, çatlamalar olabilir yada istenilen renk tam olarak elde edilemez.

Tarz-ı Kadim Battal

Mustafa Esad Düzgünman’ın geliştirdiği battal ebru çeşididir. Battal atılmış bir desen üzerine açık renk iri damlalar halinde bir renk atılır. Daha sonra bunun üzerine başka bir renk 1-2 mm çapında serpme yapılır.

Mustafa Düzgünman Battal Ebru

Mustafa Düzgünman Battal Ebru

Mustafa Düzgünman Battalı

Mustafa Esad Düzgünman’ın geliştirdiği ve Nusret Hepgül’ün “Mustafa Esad Düzgünman Battalı” adını verdiği battal çeşididir. Zemininde 2 küçük renk kullanılıp gel-git yapıldıktan sonra bunun üzerine başka bir renkten iri damlalar halinde bir desen, en üste de yine başka bir renkten çok küçük serpme yapılarak oluşturulmuştur.

Ethem Efendi Battalı

Sarı gülbahar boyalar üzerine sarı-lacivert lahor kullanılarak geliştirilmiş olan bir tarzdır.  Son kat boyanın içine fazla miktarda öd ve neft karıştırılarak tamamlanır.

Somaki Battal
Battal ebrunun en son atılan rengi fırça kavanozun içine sıkıldıktan sonra serpilerek yapılır. Somaki mermerine benzeyen bir ebrudur.

Somaki Battal

Somaki Battal

Serpmeli Battal
Battal ebru yapıldıktan sonra açık renkli bir boyanın, fırça kavanoza iyice sıkıldıktan sonra serpilmesiyle yapılır.

Neftli Battal
Battal ebrunun en son atılan rengi neftli bir boyadan seçilerek yapılır.

Mustafa Düzgünman Neftli Battal

Mustafa Düzgünman Neftli Battal

Zemin Battalı

Tek renk yada 2 renkten yapılan ve aynı renklerin tonları kullanılarak çiçekli ebru yapımında zeminde kullanılan battal çeşididir.

GEL-GİT EBRUSU
Battal ebru yapıldıktan sonra kalın bir bizle teknenin önce bir kenarına sonra diğer kenarına paralel bir ileri bir geri karıştırılarak yapılır. Üzerine serpmede yapılabilir.

TARAKLI EBRU
Gelgit ebrusu yapıldıktan sonra taraklardan birisinin son yapılan gelgitin yönüne dik yönde teknenin bir kenarından tarağın dişleri kitreye temas edecek kadar sokulup diğer kenarına doğru çekilmesiyle yapılır. İstenirse ince bir bizle taraktan sonra şal ebrusuda yapılabilir.

Mustafa Düzgünman Taraklı Ebru

Mustafa Düzgünman Taraklı Ebru

ŞAL EBRUSU
Gelgit ebrusu yapıldıktan sonra serpme yapmadan önce kalın biz kullanılarak karıştırılmasıyla yapılır.

ZEMİN EBRUSU
Aynı renk boyadan az ödlü, çok ödlü iki ayrı kapta boya hazırlanarak battal ebru yapılır.

ÇİÇEKLİ EBRU
Zemin ebrusu yapıldıktan sonra  yapılacak çiçeğe göre (lale, menekşe, papatya vb.) hazırlanan yeşil renk boya ve bizler yardımı ile çiçeğin sap ve yaprak kısmı yapılır. Daha sonra yine bizler yardımı ile çiçek kısmı yapılır. Necmeddin Okyay ve Mustafa Düzgünman tarafından bu şekilde lale, karanfil, menekşe, sümbül, gül ve gelincik çiçekleri, son derece başarılı olarak yapılmıştır. Mustafa Düzgünman, bu çiçeklere papatyayı ilâve etmiştir.

Mustafa Düzgünman Çiçekli Ebru

Mustafa Düzgünman Çiçekli Ebru

HATİB EBRU
Önce zemin ebrusu yapılır. Zemin ebrusunun üzerine kağıdın ebadına göre yuvarlak halkalar oluşturulacak damlalar konur. Bu halkaların içine başka renklerden halkalar eklenir. Sonra iç içe olan be halkalara bir iğne yardımıyla şekil verilir.

Mustafa Düzgünman Hatib Ebru

Mustafa Düzgünman Hatib Ebru

KOLTUK EBRUSU
Hatip ebrusundaki her hatip deseni üzerine küçük bir çiçek yapılırarak oluşturulur

KUMLU EBRU
Çok kere kullnıldıktan sonra eskimiş olan teknenin sonuna doğru suyu ve ödü az olan lahor çividi bir damlalık yardımıyla teknenin ortasına ya da bir kenarından ama hep aynı noktaya damlatılması suretiyle teknenin yüzeyi doldurularak yapılır. Boya çatlar ve kumlu bir hal alır.

Yılmaz Eneş Kumlu Ebru

Yılmaz Eneş Kumlu Ebru

BÜLBÜL YUVASI

Giderek küçülen damlalar halinde serpilen boyayla yapılan battal ebru üzerine, bir iğne yardımıyla dıştan içe doğru spiraller yapılır. Bülbül yuvası, yan kâğıdı ya da yazı etrafında dış pervaz olarak kullanılır. Uzun kenara paralel şekilde dört eşit parçaya ayrılan ebrunun herbir parçası, levhanın bir kenarına monte edilir.

Mustafa Düzgünman Bülbül Yuvası

Mustafa Düzgünman Bülbül Yuvası

HAFİF EBRU
Hattatlar tarafından üzerine yazı yazılmak üzere suyu ve ödü normalden fazla boyalar kullanılarak yapılan şal ebrusudur.

Alparslan Babaoğlu Hafif Ebru

Alparslan Babaoğlu Hafif Ebru

YAZILI EBRU
Yazılı ebrunun mucidi Necmeddin OKYAY’dır. Önceleri yazının kalıbını kesip ıslanınca kâğıdı bırakan Arap zamkı ile yapıştıran ve kâğıdı ebruladıktan sonra bu kalıbı söken Necmeddin OKYAY, yazının kenarlarından taşan zamkın bulunduğu yerlerin de boya almadığını görerek mürekkep yerine zamk kullanarak yazdığı yazıları ebrulamaya başlar. Aynı zamanda devrinin en meşhur hattatlarından olan Necmeddin OKYAY’ın bu şekilde yazılmış Tâ’lik Lâfza-i Celâl’i, Türk ebru tarihindeki en ünlü yazılı ebrudur. Hattat olmayan ebru sanatçılarının yazılı ebru yapabilmek için kullanabilecekleri en iyi yöntem ise yazının kalıbını hazırlamak ve bunu sökülebilir bir yapıştırıcıyla ebrulanacak kâğıda yapıştırmaktır.

ÇİFT BASKILI EBRU

Ebrulanmış kağıtların kuruduktan sonra başka bir desenle tekrar ebrulanmasıdır.

AKKASE EBRU

Aynı zemin üzerine birden fazla baskı yaparak yazı veya desen elde edilen ebru çeşididir. Hafif ebru üzerine; geleneksel olarak arap zamkı ile hazırlanmış sıvı, yazı ise fırça yardımı ile sürülür veya kamış kalem ile yazılır. Böylece hafif ebrunun yüzeyi arap zamkı ile kaplanmış olur. Kuruduktan sonra daha koyu veya yoğun bir desen aynı kağıda tatbik edildiğinde, arap zamkı olan yerler boyayı almayacağından yazı veya desen gözükür. Aynı teknikler şablonlama ile de yapılabilir. Ayrıca arap zamkı yerine koyu kitre, silikon, çeşitli şeffaf sonuç veren yapıştıcılar da kullanılabilir.

Mustafa Düzgünman Akkase Ebru

Mustafa Düzgünman Akkase Ebru

Ebru Ustaları

Ebru Sanatı

Ebru sanatı, kitreli su üzerinde toprak boyalarla yapılan eski bir Türk kağıt süsleme sanatıdır.  İpek Yolu ile İran’a gelen sanat  burada Abru veya Ebri olarak isimlendirilmiştir. Daha sonra Türklerle birlikte Anadolu’ya gelen bu sanatın adı Ebru olarak dilimize çevrilmiştir. Ebru Sanatı ile ilgili yazılmış ilk eser, Tertib-i Risale-i Ebri adını taşır ve 1608 tarihlidir. Basitçe ebru yapımından ve ebru sanatçılığından bahseder.

Ebru yapımında kullanılan suyun belli bir yoğunluğa sahip olması ve öd ile hazırlanan boyayı üzerinde tutabilmesi gerekmektedir.  Suya kıvam veren maddenin ismi kitredir.  Kitre kırlarda yetişen yabani bir dikenin özsuyudur.  Suyu akıtılan bu dikenin özsuyu kuruduğunda kabuk şeklini alır ve bu haliyle aktarlarda satılır.  Çelik saçtan yapılmış tekne ölçüsüne göre suyun içine suyun içine kitre konur ve yumuşayana kadar bekletilir.  Daha sonra tortularından arındırmak için süzülür ve tekneye boşaltılır.  Teknedeki kitreli suyun çok koyu olması durumunda kıvamını ayarlamak için su kullanılır. Bütün bu işlemler bittikten sonra boyaların hazırlanmasına geçilir. Toprak boyalardan kavanozlara konur ve içine su ilave edilir. Ayarlanması ise boyanın kitreli su üzerinde durmasını sağlayan sığır ödü ile yapılır.  Aynı zamanda öd boyaların açılmasını sağlar.  Ödü fazla olan boya altta kalan boyayı sıkıştırır, iter ve daha fazla açılır. Burada önemli olan sıralmayı yapmak ve ödü bu sıraya göre kullanmaktır. Boyayı tekne üzerine atabilmek içinse gül dalından ve at kılından yapılmış fırçalardan yararlanılır. Ebruyu su üzerinden alacağımız kağıt ise birinci hamur kağıt olmalıdır. 80-90 gr olanı yırtılmaması için daha uygundur.